بيشتر مىشود و بسيارى حتى ناخودآگاه به خدا متوجه مىشوند و اگر به زبان هم نگويند به دل « يا ارحم الراحمين » و « يا من يجيب دعوة المضطرين » و . . . مىگويند . فطرت آنها كه بر توحيد است در اين مواقع بيدار مىشود . چنان كه در قرآن مجيد مىفرمايد : قُلْ ارَأيتَكُم انْ اتاكُمْ عَذابُ اللَّهِ اوْ اتَتكُمُ السّاعَةُ اغَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ انْ كُنْتُم صادِقينَ بَل ايّاهُ تَدْعُونَ » « 1 » . « بگو آيا مىبينيد شما اگر آمد شما را عذاب خدا ، يا ساعت ( كه مراد از آن يا هنگام مرگ يا روز قيامت است ) آيا غير خدا را ( براى رفع اهوال و سختيهاى آن ) مىخوانيد اگر راست مىگوييد ، بلكه او را مىخوانيد » . در دعا موضوعى كه مهم است توجه بنده به فقر و نياز خود به خداى بىنياز و غنى است . و به عبارت ديگر : خودشناسى و خداشناسى است ؛ خودشناسى به اينكه چيزى محسوب نيست و مالك چيزى نيست : « لا املِكُ لِنَفسى نفعاً وَلا ضرّاً » « 2 » . و خداشناسى به اين است كه انسان بفهمد كه : مالك همهء خيرات و ولىّ همهء نعمتها و برآورنده همهء حاجتها و آفريننده و روزى دهنده همه چيز ، خداوند متعال است . هرچه اين احساس فقر بيشتر باشد و معرفت به غنا و بىنيازى خدا كاملتر گردد ، درجهء

--> ( 1 ) - سورهء انعام ، آيهء 40 - 41 . ( 2 ) - سورهء اعراف ، آيهء 188 .